Home > Život > Žena nevjerovatnog uma i tragičnog života, Mileva Marić Ajnštajn

Žena nevjerovatnog uma i tragičnog života, Mileva Marić Ajnštajn

Ovo je priča o jednoj predivnoj ženi čiju kuću sam posjetio i o njenom čupavom suprugu, ukoliko posjetite Novi Sad čućete priču o Milevi Marić Ajnštajn. Supruzi Alberta Ajnštajna.

Mileva Marić Ajnštajn je bila jedina žena koja je svojevremeno studirala fiziku na elitnoj školi u Cirihu. Gdje je srela Alberta Ajnštajna i šta mu je napisala u pismu pred kraj života, saznajte u nastavku.

Devetnaestog dana decembra na Nikoljdan, u Titelu, rođena je jedna od najvećih srpskih naučnica ikada, Mileva Marić udano Ajnštajn. Upoznajte ženu, koja je uvijek bila u muževljevoj sjenci i o čijem se doprinosu Teoriji relativiteta često spekuliše ukazujući da je njen rad nepravedno zapostavljen.

Mileva Marić je bila iz bogate porodice u Srbiji. Njena porodica je primjetila njenu inteligenciju još u mladosti i poslala je u nekoliko ekskluzivnih škola (između ostalih u Rumi, Novom Sadu, Šapcu) sve dok nije primljena u mušku školu u Zagrebu. Njen brak sa Ajnštajnom se često opisuje kao intelektualno partnerstvo, čak se spominje da mu je ona bila najbolji kritičar. Ajštajn je jednom rekao za Marićevu da je to stvorenje koje je jednako, snažno i nezavisno poput njega.

Njenu akademsku karijeru je 1901. godine naglo prekinulo saznanje da s Ajnštajnom čeka bebu, tako počinje njihova priča. Otišla je u Novi Sad, a u januaru 1902. godine rodila je ćerku. U prepisci s Albertom koja je sačuvana može se zaključiti da su joj prije rođenja željeli dati ime Hansel, ali se Albert odlučila za ime Lisrel.

Pojedini izvori kažu da je dijete dato na usvajanje u Srbiji, a drugi da je preminula godinu dana nakon rođenja. Iste godine Mileva i Albert su se preselili u Bern gdje je on dobio posao u patentnom zavodu. Vjenčali su se 6. januara 1903. godine. Godinu dana kasnije rođen je njihov prvi sin, Hans Albert.

Albert je u Bernu živio do 1909. godine kada je dobio posao vanrednog profesora fizike na Univerzitetu u Cirihu. Počeo je da se dopisuje sa rođakom Elzom u koju je bio zaljubljen kao dječak, pa su se odnosi između njega i Mileve pogoršali. Ipak, kako bi spasili brak zajedno sa su otputovali na odmor, a 1910. godine Mileva je rodila i drugog sina kome su dali ime Eduard.

Godine 1911. porodica se preselila u Prag, jer je Ajnštajn dobio posao predavača na Karlovom univerzitetu. Ni tu se nisu dugo zadržali, nego su se sljedeće godine vratili u Cirih, gdje je Albert preuzeo profesorsku poziciju na ETH-u. U julu 1913. godine pozvali su Ajnštajna u Berlin, on je taj poziv rado prihvatio, ali Mileva se zbog odnosa s Elzom nije slagala s odlukom da presele u Njemačku.

U avgustu su odlučili da otputuju na odmor s Marijom Kiri i njenim ćerkama. Zbog Eduardove bolesti Mileva je smatrala da treba da ostane kod kuće, ali je poslije odlučila da se pridruži ostalima. U septembru 1913. godine su posjetili njenu rodbinu u Novom Sadu, a dan prije povratka u Cirih, Mileva i njeni sinovi kršteni su u pravoslavnoj crkvi.

Ona i djeca su se vratili u Švajcarsku, a Ajnštajn je otputovao u Njemačku kako bi posjetio rodbinu. Pošto je njen suprug odlučio da prihvati posao u Berlinu, Mileva je krenula u potragu za smještajem u njemačkoj prestonici. Polovinom aprila stigli su u Berlin. Odnosi između supružnika bili su vrlo napeti još od 1912. godine kada je Ajnštajn stupio u kontakt s Elzom. Mileva, koja nikada nije ni željela da preseli u Berlin, bila je vrlo nesrećna. Ubrzo joj je suprug odredio niz pravila ponašanja koja mora poštovati ukoliko želi da ostanu zajedno. 1914. godine Mileva se sa dječacima vratila u Cirih, a razvod je postao neminovan. Ajnštajn se obavezao da će finansijski izdržavati porodicu. Nakon pet godina razdvojenosti razveli su se 14. februara 1919. godine.

 S obzirom da se uveliko „šuškalo“ da će Ajnštajn da dobije Nobelovu nagradu, dogovorili su se da će novac uplatiti na račun Švajcarske banke, u fond za njihove sinove. Mileva je raspolagala kamatama, ali ostatak sredstava nije mogla da koristi bez dozvole bivšeg supruga.

Nakon što je 1919. godine oženio Elzu, Ajnštajn je došao u Cirih kako bi sa Milevom razgovarao o sinovima i planovima za budućnost. U novembru 1922. godine Albert Ajnštajn je dobio Nobelovu nagradu. Kako su se dogovorili novac je prebacio u fondaciju za sinove, a Mileva je mogla da raspolaže jednim djelom tog novca. Prema bilješkama Ajnštajnove unuke Margo Ajnštajn, Albert je sredstva uložio u kupovinu tri stana. U jednom je živjela Mileva s djecom, a druga dva je iznajmljivao. Iako finansijski situirani, sreća za Milevu i njene sinove nije dugo trajala.

Godine 1930. kada mu je bilo dvadeset godina Eduard je doživio nervni slom, a ljekari su mu dijagnostikovali šizofreniju. Premješten je na psihijatrijsku kliniku Univerziteta u Cirihu. Zbog masovnog širenja nacizma u Njemačkoj, Albert i Elza su preselili u Sjedinjene Američke Države. Godine 1935. umrla je Milevina majka Marija, a tri godine kasnije i sestra Zorka.

1938. godine stariji sin Hans Albert je sa svojom porodicom takođe emigrirao u SAD, a Mileva je sa Eduardom ostala u Cirihu. Prodala je dva stana kako bi imala dovoljno novca za njegovo liječenje. Dugovi su se gomilali, pa je zamolila Alberta da preuzme vlasništvo nad kućom u kojoj ona živi kako ne bi izgubila dom. Osam godina kasnije Ajnštajn je kuću prodao za 85 000 švajcarskih franaka, ali uz uslov da novi vlasnik dozvoli njegovoj bivšoj supruzi da ostane tu da živi. Ipak, Mileva je uskoro dobila zvanično obaveštenje da je njen najam istekao i da mora da se iseli.

Tada je saznala da je 85 000 franaka slučajno uplaćeno na njeno ime, pa je Ajnštajn tražio da mu vrati novac. Pretio je da će izbaciti Eduarda iz svog testamenta ukoliko mu Mileva ne vrati tih 85 000 franaka. Eduardovo stanje bilo je sve lošije, a nakon jednog nasilnog napada njegovoj majci je pozlilo. Tri mjeseca kasnije, 4. avgusta 1948. godine Mileva Marić je preminula. Sahranjena je na groblju Nordhajm, a za njen grob šira javnost je saznala tek 2004. godine. Njen mlađi sin je ostao na psihijatrijskoj klinici sve do 1965. godine kada je preminuo. Na kraju života, Mileva je napisala Ajnštajnu pismo da je iz njenog života ukrao sreću, naučni rad i finansijsku sigurnost.

O značaju Mileve Marić Ajnštajn dovoljno svjedoči spomenik u blizini njene kuće u Cirihu koji je podignut 2005. godine. Iste godine u Sremskoj Mitrovici postavljena je bista pred srednjom školom koju je Mileva pohađala. Još jedna bista sa likom srpske naučnice postavljena je u kampusu Univerziteta u Novom Sadu. Škola u rodnom Titelu nosi njeno ime.

Šest godina nakon njene smrt postavljena je spomen ploča ispred klinike u kojoj je umrla. U junu 2009. godine je na groblju Nordhajm u Cirihu podignut memorijalni spomenik, takođe oznaka i tabla se nalazi i u čuvenoj Kisačkoj ulici. Kada budete u Novom Sadu prošetajte do Kisačke ulice, do broja 20 i saznajte malo više o jednoj od najvažnijih žena Balkana.

Autor: Zoran MATIĆ

You may also like
Posjetite Republiku Srpsku i sve njene ljepote
Turizam opštine Laktaši
Kako je nastao “We Will Rock You”, legendarni hit grupe Queen
Dream Theater dolazi u Zagreb
);